Unia Literacka o opłatach reprograficznych: Cieszymy się, ale przypominamy o czytnikach książek
Opublikowano: 01.09.2025 przez
Trwają rozpoczęte 23 lipca 2025 roku konsultacje publiczne nowelizacji rozporządzenia w sprawie opłat reprograficznych, ściślej: projektu rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zmieniającego rozporządzenie w sprawie określenia kategorii urządzeń i nośników służących do utrwalania utworów oraz opłat od tych urządzeń i nośników z tytułu ich sprzedaży przez producentów i importerów.
Brzmi zawile, ale to nie takie trudne. Opłaty reprograficzne pobierane są od producentów tzw. czystych nośników po to, by twórcom zrekompensować fakt, że ich dzieła są legalnie powielane do celów prywatnych. Reguluje to prawo autorskie i przepisy unijne. Polska ustawa o prawie autorskim pochodzi z 1994 roku, a listę nośników ostatnio aktualizowano w 2008 roku, a więc technologicznie ze dwa wieki temu.
Dlatego z wielką radością przyjęliśmy ogłoszenie projektu rozporządzenia rozszerzającego listę tzw. „czystych nośników”. Jako Stowarzyszenie Unia Literacka wzięliśmy udział w konsultacjach publicznych, zgłaszając następujące uwagi:
Na liście urządzeń brakuje czytników książek elektronicznych. Z uwagi na ich przeznaczenie – służą wyłącznie do korzystania z utworów słownych – 100 proc. opłaty uzyskanych od tych urządzeń powinno zostać przeznaczone na część „Reprografia”.
Zwracamy uwagę, że według ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 aż 50 procent kwoty uzyskanej z tytułu opłat ze sprzedaży urządzeń reprograficznych przypada wydawcom. Biorąc pod uwagę, że MKiDN uzasadnia zmianę rozporządzenia potrzebą wsparcia polskich twórców, apelujemy o przygotowanie rozporządzenia w ten sposób, aby – wzorem wynagrodzeń za wypożyczenia biblioteczne (PLR) – dzielić wpływy z opłaty w proporcji 25/75 – 25 proc. dla wydawców, 75 proc. dla twórców, oraz o przyszłą nowelizację ustawy w sposób, który to odzwierciedli.
Wnosimy o to, aby – na podobieństwo wyboru organizacji obsługującej wypłatę wynagrodzeń za wypożyczenia biblioteczne – wyłonić obsługującą część „Reprografia” organizację zbiorowego zarządzania – w drodze konkursu.
Nasze środowisko, nauczone doświadczeniem z prowadzonym przez SAiW Copyright Polska systemem wynagrodzeń bibliotecznych, nie ma przekonania, że to najlepszy kandydat do obsługi części „Reprografia” i apeluje o wyznaczenie OZZ w drodze konkursu. Jeśli organizacja ta potwierdzi w ten sposób swoje przygotowanie do pełnienia nowych zadań, zaakceptujemy ten wybór, lecz wskazanie jej w rozporządzeniu bez takiej weryfikacji uznajemy za bezzasadne i potencjalnie szkodliwe dla twórców i twórczyń literatury.
Stowarzyszenie Unia Literacka przekazało Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego stanowisko w sprawie zmian w rozporządzeniu. Całość czytaj tutaj:
UL czyste nosniki konsultacje